Küresel emtia piyasalarındaki dalgalanmalara rağmen, özellikle Avrupa’da akaryakıt fiyatlarının yüksek seyretmeye devam etmesi dikkat çekiyor. İran ile ABD arasındaki gerilimlerin petrol fiyatlarında sert hareketlere neden olduğu ancak bu durumun akaryakıt fiyatlarına tam olarak yansımadığı gözlemleniyor. Avrupa’da benzin ve motorin fiyatlarını yüksek tutan temel nedenler arasında rafinaj maliyetleri, sınırlı rafinaj kapasitesi ve küresel arz dinamikleri öne çıkıyor. Bu durum, dizel araç sahiplerini olduğu kadar genel tüketici fiyatlarını da etkiliyor.
Petrol Fiyatlarındaki Dalgalanmalar ve Akaryakıt Fiyatları İlişkisi
Uluslararası gösterge Brent petrolün varil fiyatı, şubat sonundan bu yana 73 ila 126 dolar arasında dalgalanma gösterdi. Cuma günü ise yaklaşık 95 dolar seviyesinde işlem gördü. Bu dalgalanmalar, İran ve ABD arasındaki jeopolitik gelişmelerle doğrudan ilişkilendiriliyor. Ancak, petrol fiyatlarındaki düşüşler, Avrupa’daki akaryakıt perakende fiyatlarına beklenen ölçüde yansımıyor. Bunun temel nedenlerinden biri, akaryakıt fiyatlarının sadece ham petrol maliyetine değil, aynı zamanda rafinaj maliyetlerine ve mevcut rafinaj kapasitesine de bağlı olmasıdır.
Avrupa’da Dizel ve Benzin Ağırlıklı Araç Parkı
Avrupa Birliği (AB) yollarındaki binek otomobillerin büyük çoğunluğu hala benzin veya motorinle çalışıyor. Avrupa Otomobil Üreticileri Birliği’nin (ACEA) verilerine göre, araçların yüzde 49,2’si benzin, yüzde 38,4’ü ise motorin kullanıyor. Bu iki yakıt türünün toplam payı yüzde 87,6 seviyesinde bulunuyor. Elektrikli araçların satışlardaki payı artış gösterse de, mevcut araç parkının büyük bir kısmının içten yanmalı motorlara sahip olması, akaryakıt talebinin devam edeceğini ve bu nedenle fiyatların önemini koruyacağını gösteriyor.
Avrupa’da Akaryakıt Fiyatlarını Etkileyen Beş Ana Faktör
Avrupa’daki akaryakıt fiyatlarının yüksek seyretmesinde rol oynayan beş temel faktör bulunmaktadır:
Rafinaj Kapasitesi Daralması: Küresel çapta, özellikle de Avrupa’da, mevcut rafinaj kapasitesi artan talebi karşılamakta zorlanıyor. Motorin gibi belirli ürünlerin üretimi için gereken rafinaj süreçleri, daralan kapasite nedeniyle daha maliyetli hale geliyor.
Artan Rafinaj Marjları: Rafinerilerin ham petrolü akaryakıta dönüştürme sürecinden elde ettikleri kar marjları rekor seviyelere yaklaşıyor. Bu durum, üreticiler için cazip olsa da tüketiciler üzerindeki maliyet baskısını artırıyor. Benzin ve motorin vadeli işlem primlerindeki artışlar, bu durumu teyit ediyor.
Jeopolitik Riskler ve Tedarik Zinciri Bozulmaları: Orta Doğu’daki çatışmalar ve Rus rafinerilerine yönelik saldırılar gibi jeopolitik olaylar, küresel rafine ürün arzını olumsuz etkiliyor. Bu durum, tedarik zincirlerinde belirsizlik yaratarak fiyatları yukarı çekiyor.
Rusya’dan Azalan Tedarik ve Alternatif Kaynak Rekabeti: Rusya-Ukrayna savaşının ardından Avrupa, motorin ve jet yakıtı tedarikini ABD, Hindistan ve Orta Doğu gibi ülkelere kaydırmak zorunda kaldı. Bu durum, Türkiye ve Brezilya gibi ülkelerle Avrupalı alıcılar arasında tedarikçi ülkeler nezdinde daha yoğun bir rekabete yol açıyor.
Yüksek Vergi Yükü: Birçok Avrupa ülkesinde akaryakıt üzerindeki vergiler, nihai fiyatın önemli bir bölümünü oluşturuyor. Enerji krizi sonrası bazı ülkeler geçici vergi indirimleri uygulasa da, genel vergi yükü hala yüksek seviyelerde seyrediyor.
finanshatti.com-Defne Yılmaz
